Cuma, Mayıs 27Önemli Haberler
Shadow

Byung-Chul Han’ın ‘gizli bahçesi’

Rebecca Solnit, ‘Gerilla Bahçecilik, Kent Tarımı ve Devrimci Senaryolar’ başlıklı metninde; dinginlik, iç barış, kaçış ve tabiatla tekrar buluşma bağlamında ele aldığı bahçenin, tüketim kültürüne karşı yeni bir üretim merkezine dönüştüğünü vurgulamıştı. Şöyle diyordu Solnit: “Bahçelerin daha güzel bir dünya ümidi ve hayallerinin ya da yalnızca daha yeterli bir komşuluğun ya da her ikisinin tek şeye dönüştüğü verimli bir merkez noktası ya da ön cephe hâline geldiği bir çağda yaşıyoruz (…) Bir bahçe, dünyaya karşı yaklaşımınızı sergilediğiniz bir yer olabileceği üzere dünyadan elinizi eteğinizi çektiğinizin göstergesi de olabilir ve bu ikisi ortasındaki fark her vakit çok net görülmeyebilir (…) Churchill bahçeciliği ve savaşı birbirine zıt şeyler olarak görüyordu zira bahçeyle uğraşmak ona nazaran kendi huzurlu ve ferdî alanına çekilmek demekti. İçinde bulunduğumuz periyot bunun aksini, toplumsal olaylara dâhil olmayı gerektiriyor (…) Bahçecilik ve onu bütünleyen öbür işlerin hepsi sağlam birer metafor. Tüm dünyayı bir bahçe olarak düşünebilirsiniz ve buradan yabani şirket otlarını temizleyip yerlerine ümit ekebilir, domates ve pazı davanıza sadık kalacağınızı tüm dünyaya gösterebilirsiniz.”

Byung-Chul Han, aşikâr noktalarda farklı düşünse de Solnit’e misal şeyler söylüyor; bahçe ve yeryüzü ortasında kurduğu ilişkiyle kendisini mutlak kabul eden öznenin tutsaklığını aşma yolunda bir kapı açıyor. Han, ‘Yeryüzüne Övgü’de, yeryüzünün en yalın hâli olarak nitelediği bahçeden hem dünyaya hem de beşere bakıyor.

BAHÇECİLİK BİLGELİĞİ

Yeryüzüyle gözümüz ortasında bulunan teknolojinin son eseri akıllı telefonlar, toprakla ve tabiatla kurduğumuz ilgiyi tuhaflaştırdı. Han, bunun aykırısını nasıl denediğini ve kelam konusu hareketin kendisine neler kattığını anlatıyor ‘Yeryüzüne Övgü’de. “Gizli bahçem” dediği alanda geçirdiği vakitlerde, “geleceğin yeryüzünü nasıl düşlediğini” ve sessizlikte nasıl eğleştiğini” aktarıyor okura.

Bahçede geçirdiği vakitler, Han’a toprağın canlılığını, sesini ve yaşayan bir organizma olduğunu, yeryüzünün gücünü ve kırılganlığını yine öğretirken yeryüzüne ihtimam göstermenin, onu görüp işitmenin insanın bir ödevi olduğunu hatırlatıyor.

Dört mevsimlik bir seyahate çıkan Han, bahçecilik bilgeliğini keşfediyor bir bakıma. Bahçıvanın dünyaya boş vermişliğinden vefat ve ömür ortasındaki ince çizgiye, oradan fizik ve metafizik geçişkenliğine dek pek çok şey görüyor bahçesinde. Fark ettiği bir öteki şey ise vakit: “Bahçe vakti oburlarının vaktidir. Bahçenin kendisine ilişkin bir vakti vardır, onu ben yönetemem. Her bitkinin kendine ilişkin bir vakti vardır. Bahçede birçok kendine ilişkin vakit kesişir. Sonbahar çiğdemleriyle ilkbahar çiğdemleri birbirine benzeri lakin büsbütün farklı vakit hisleri vardır. Her bitkinin, bugünlerde vakitsiz ve vakit yoksulu hâline gelen beşerden daha üstün ve besbelli bir vakit şuurunun olması çok şaşırtan. Bahçe, ağır bir vakit tecrübesini mümkün kılıyor. Bahçede çalıştığım mühlet içinde vakit zengini oldum.”

Yeryüzüne Övgü – Bahçelere Bir Seyahat, Byung – Chul Han, Mütercim: Nafer Ermiş, 150 syf., İnka Kitap, 2021.

Düşünürlerin vakte dair fikirleri, bahçede daha bir mana kazanıyor Han’a nazaran; teori ve pratik, ayağı toprağa basarken buluşuyor. “Bilgi sevgidir” sözü dallanıp budaklanıyor orada. Müellif bununla irtibatlı olarak “bahçe kurtuluş yeridir” diyor.

Han’ın “kurtuluş”tan kastı ise “yeryüzüne dönüş.” Kişinin ısrarla savunup inandığı “üstünlüğünden” ve körleşmesinden sıyrılması manasına geliyor bu. Öbür bir deyişle yerle, toprakla ve tabiatla münasebet kurmak, yabancılaşmanın üstesinden gelme ve mutluluğa erişme imkânı sunuyor: “Yeryüzüne dönüş (…) mutluluğa dönüş demektir. Yeryüzü mutluluğun kaynağıdır. Bugün onu terk ettik, bilhassa de dünyanın dijitalleşme sürecinde. Yeryüzünün canlandırıcı, memnunluk verici gücünü alamıyoruz artık. Bütün dünya ekran boyutlarına indirgenmiş durumda.”

DİJİTAL DÜNYA DIŞINDAKİ HAYAT ALANI

Bahçecilik, Han için tutkulu bir uğraş hâline geliyor süratle. Yaz-kış çiçek açacak bir bahçe için çalışırken tabiatın ve yeryüzünün sesini işitip metafizik bir isteğin ortasında buluyor kendisini. Kimi bitkiler etrafında oluşan efsaneler ve mitlerle birlikte, çiçeklerin tabiatını öğreniyor. Elbette toprağı da: “Toprak yalnızca yararlı olmakla kalmıyor, aksine cömert ve misafirperver de davranıyor. Kışın bile harika bir hayat ortaya çıkarıyor.”

Han, bahçede çiçeklerle ve toprakla uğraşırken hangi dünyanın dışında kaldığını, daha doğrusu kendisini hangi dünyanın dışına attığını da açıklıyor: “Dijital kültür, insanları küçültüp birer parmak-varlık hâline getirdi. Dijital kültür sayı sayan parmağa dayanır fakat tarih anlatıdır. O saymaz. Saymak tarih sonrası bir kategoridir. Ne tweetler ne de enformasyon, toplanıp bir öykü oluşturur. ‘Timeline’ da bir hayat öyküsü anlatmaz, bir biyografi değildir. Toplamsaldır, öyküleyici değildir. Dijital insan, daima sayma ve hesaplama için parmaklarını kullanır. Dijital dünya sayıyı ve saymayı mutlaklaştırır (…) Dijital dünya toplamsal olanı, saymayı ve sayılabilir olanı bütünleştirir/totalleştirir (…) Günümüzde sayılabilir olmayan artık varlığını sürdüremiyor lakin varlık öyküleyicidir, anlatıdır, sayı değildir. Sayıda kıssa ve anımsama demek olan lisan eksiktir.”

‘BAHÇEDE SESSİZLİK YAPIYORUM’

Han’a nazaran bahçecilik bir öğrenme süreci: Toprağın canlılığı, çiçek isimleri ve yeryüzünün sesi de bu sürece dâhil. Hatta çiçek isimlerine “aşk sözcükleri”, çiçeklerden ilham alan bahçıvana ise “koleksiyoncu” diyor. İkisinin bulunduğu ortamda tabiatın şiirini okumaya koyulan müellif, bahçenin istikamet verdiği farklı ruh hâllerinde geziniyor.

Çiçekler ve yapraklar, Han’a bilmediği bir lisan öğretiyor; bahçe bir dünyaysa oradaki her bitki ve onların kolları birer yabancı lisana benziyor. Dört mevsim boyunca yeşillenip solan bu bitkiler, yeni birer söz misali müellifin zihnine kazınıyor. Bu sözlerle kurduğu cümleler ona, bahçedeki çeşitlilik karşısında her şeyi aynılaştıran günümüz sistemini eleştirme fırsatı verirken bahçeciliğin neye denk geldiğini anlatmasını sağlıyor: “Bahçemde korunmaya son derece muhtaç bitkilerim var. Onlara sıcaklık vermek istiyorum. Sevgi, ihtimam göstermektir birebir vakitte. Bahçıvan, bir âşıktır.”

Han da böylesi bir aşkı Berlin-Seul çizgisinde ağaçlar, çiçekler ve vakit zaman işgalciliğe soyunan yabani otlar ortasında yaşayıp anlatırken “çiçeklerinin oyuncu çekingenliğine” şahit oluyor. Bu sırada, oyalanıp özgürleştiği bahçesinin bir diğer manasını daha açıklıyor: “Bugün bizim söyleyecek çok şeyimiz var, irtibat kuracağımız çok şey var zira biz birileriyiz. Biz hem sessizliği hem de susmayı unuttuk. Benim bahçem sessizliğin yeridir. Bahçede sessizlik yapıyorum (…) Bahçem benim için geri kazanılmış bir gerçeklik/edimselliktir.”

‘Yeryüzüne Övgü’, insanın toprağa ve tabiata yaptığı saygısızlıklar karşısında Han’ın bir serzenişine dönüşüyor. Müellif, “yeryüzünü korumak zorundayız, yoksa kendi verdiğimiz zararın altında kalıp yok olacağız” derken güneşin ve yağmurun beslediği bahçede kurtuluş için düşünüp kalem oynatarak umudunu yeşertmeye uğraşıyor. “Güzel, bizi ona itina göstermeye çağırır, bunu öğrendim ve deneyim ettim” cümlesiyle kelam konusu çabayı taçlandırıyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

istanbul escort | beylikdüzü escort | istanbul escort bayan | tesettürlü escort | halkalı escort | kayaşehir escort | şirienevler escort |