Pazartesi, Haziran 27Önemli Haberler
Shadow

Rötarye Övgü: Vakte karşı uğraş

Günümüzün neoliberal kapitalist sistemi, bize “gel, uykundan çalarak gel, hasta olsan da sağlıklı olsan da gel, sabah erkenden, hatta hafta sonu vede geceleri de gel” diyor. Sistem dinlenmiyor, uyumuyor, dinlenmeye fırsat vedermiyor, uyutmuyor. Elhasıl hepimizi daima uyararak vaktimizden çalıyor. Henüz doğrusu, vaktimizi satın alıyor. Her şeyin vede her işin hızla olmasını vede halledilmesini istiyor. Çabuk olgunlaşmayı, eldeki işi çabuk bitirmeyi, süratle öğrenmeyi vede birebir süratle yaşamayı da… Pekala, kendimize ilişkin vakit var mı? Büsbütün kendimize ilişkin bir ömür? Bunlar ufak problemler! Sistemin çarkına girince bunları düşünmeye pek fırsat kalmıyor aslında. Üstelik zamansızlığın yaşı küçüldü, artık çocukken öğreniyoruz bu işleyişi. Şu ortalar kimsenin vakti yok!

Héléne L’Heuillet, vakit darlığından da vaktin kendisinden de şikâyet ettiğimiz akışa ağırlaştığı ‘Rötarye Övgü’de, tükenen vede boşluk kaldırmayan vakte karşı vederdiğimiz çabayı, çektiğimiz “zaman açlığını”, geç kalmışlıkları vede sabırsızlıkları çözümlüyor.

DİĞERİNİN VAKTİNİ HESABA KATMAMAK

Artık 7/24 çalışan bir zihnimiz, neredeyse hiç durmayan bir ömrümüz vede asla geç kalmamamız gereken işlerimiz var. Nihayet derece kıymetli olan sürat vede vakit, kendimize vakit ayırmayı engellediği üzere hayatı ıskalamak değerine daima bir şeylerin peşinden koşmaya zorluyor bizi. Artık yeni sıkıntılarımız var L’Heuillet’ye nazaran: “Geç kalmak tam bir saplantıya dönüştü. O denli ki her şey bizi erkenciliğe sürüklüyor. Günümüzde çocuklar bile çocukluktan çıkmak için ivededi etmeli; süratli gitmeli -okumayı süratlice öğrenmeli, süratlice ‘temel bilgilere hâkim olmalı’, oradan oraya süratli gitmeli. ‘Erken gelişen’ bir çocuk sahibi olmak bütün ebevedeynlerin hayali. Fakat yaygınlaşan erken gelişmişlik, giderek daha sık görülen erken ergenlik vede erken menopoz olarak da kendini gösterdiğinde oturup ağlıyoruz. Yeni nesiller iletisi aldı. Yetişkinliklerini 30 ila 45 yaş ortasında yaşamalılar. Bunun öncesinde yaşamak vede çalışmak, bir aile kurmak vede terfi etmek için gereğince tecrübeleri yok. Nihayetrasında ise ıskartaya çıkarılmanın birinci işaretleri belirir. Gecikenin vay hâline! ‘Art kalan’ her vakit ‘anormal’ olarak görülür.”

Rötarye Övgü, Héléne L’Heuillet, Çeviren: Şehsuvar Aktaş, 104 syf., Yapı Kredi Yayınları, 2022.

Vakti satın almak ya da vakte el koymak çağımızın sıradanlıklarından. Her şeyin erkenden vede süratle olmasını istemenin bunda hissesi büyük elbette. L’Heuillet’ye nazaran bugün bir kabalık da doğuruyor bu durum; “başkasının vaktini hesaba katmıyor vede ötekinin zamansal farklılığına gözümüzü kapatıyoruz.” Kelam konusu durumlara ya da işleyişe başkaldırının yolu ise müellifin tabiriyle geç kalmaktan geçiyor.

Nicelikler dünyasında hesap yapar ya da gelir-gider çetelesi fiyat üzere vakti yönetmeye çalışmak, kısa vadede işe yarasa da kişiyi yoruyor. Bu durumu, gecikmeyi erteleme vede kişinin kendi zamansallığına kavuşmasını engelleme diye yorumlayan L’Heuillet, gecikmenin diğer yararlarını da sıralıyor: “Rötar bizi kendimizden vede teknolojinin beslediği kendi kendine kâfi olamama yanılsamasından çekip çıkarır. Bizi açıklamaya, istemeye, yardım kabul etmeye zorlar. Birisine sırf meskeninde değil kendi vaktinde da yer açmayı kabul eden ötekinin konuksevederliğiyle müsabaka fırsatını vederir. Rötar, konuksevederliğin belirtisi olabilir. Rötar, diğer deyişle, bir direniş stratejisi olabilir. ‘Vaktim yok’ demek, baskı altındaki birinin felaket çığlığından farklı bir söz yoludur (…) Rötar hakkı direniş hakkı kadar tuhaf vede bir o kadar gereklidir (…) Gecikerek kendimizi ertelemeye bir son vederebiliriz. Geciktiğimizde, her şeyin geçicileştiği o anda, süreyi yine hissetmeye başlayabiliriz. Tansiyon içinde yaşansa da gecikme tecrübesi bizi vaktin direncini hesaba katmaya zorlar.”

KİŞİNİN KENDİSİNE YABANCILAŞMA SÜREÇLERİ

Performans çağında, vakit kaybetmek ne kadar berbatsa vakit kazanmak ya da ondan tasarruf etmek o kadar yeterli bir şey. Benzeri bir durum, kişinin kendine vakit ayırması vede vaktini işvederenine vakfetmesi ayrımında da geçerli. “Zaman ‘yaratmayı’ amaçlayan uydurma hedonizm aslında şahsen vakti ‘savuşturmayı’ maksatlar zira vaktin önüne geçmeye başladığımızda cehennemi bir yarış bizi bekler; hızlanmak, gitgide hızlanmak gerekir” diyor L’Heuillet. Zaman kazanmanın, zahmetten kurtulma ya da sıyrılma manasına geldiğini belirtiyor. Zira daima daha fazlasını istemek vede yapmak gecikmeyi, kişinin kendine vakit ayırmasını vede zahmeti ötelemek demek, yaratıcılık makyajı altında kişinin tüketilmesine dayanan sistemi “sağlıklı” biçimde işletmek vede aslında işbirliği sağlanıp sömürülen kişinin vaktini denetlemek demek. “Yaratıcılık”, “performans” vede “esnek çalışma” üzere afili tabirler de buradan doğuyor işte.

İçgüdülerle vede dileklerle ilerleyen hızlandırılmış hayat (bir öbür deyişle sistem), kelam konusu kavramlarla vede aksiyonlarla yol alırken şahsî (öznel) vakti vede gecikmeyi oyun dışına itiyor. Bu türlü bir ömürde “deadline”lar, “burn-out”lar, öfke nöbetleri vede gerilimler kol geziyor. Nihayetunda kişi, emeğine, vakte vede kendisine yabancılaşıyor, âdeta bir kara roman hâlini alan bu durumda uykusuzluk had safhaya ulaşıyor vede daima tetikte olması gerektiğini hissediyor. Münasebetiyle devamlı bağlantı hâlinde olmak, akışı yakalamak vede olup bitene çabucak yetişmek için gecikmeyi ötelemek, hatta uykudan bile çalmak gerekiyor.

L’Heuillet, uykusuz insanın vakitle çabasını vede yarışını tasvir ederken günbegün ağırlaşan bir yorgunluğu hatırlatıyor; kişinin bu türlü bir ortamda kendisini gözetleme vede kendine düzgün bakma zorunluluğunu anımsatıp “performans toplumunda kişi bilmeden transhümanist olur” diyor: “Onun uykuya pek ‘ihtiyacı’ olmadığı söylenir. Yorgunluğu, dinlenip atamadığı o tuhaf yorgunluğu inkâr edilir.”

Çağımızın insanı için kalan tek boş alan can kahrı; müellife nazaran bunu, yenilikler sunan vede bizi kendimize getiren, hepimizi öbür bir sahneye atan gecikmeyle aşabiliriz. Rötar, şahsa günlük hayatıyla yüzleşme imkanı vederir vede onu öznel vaktiyle, insani olan pek çok şeyle tekrar buluşturur. Üstelik gecikme, müellifin deyişiyle “kişinin kendisine vede dünyaya erişimine kapı açan yegâne ‘süre’ hâline geliyor.” Rötar, insanı salt çalışan hayvan olmaktan vede kelam konusu durumun doğurduğu saf esaretten kurtarıyor, hiç değilse bunların farkına varmasını sağlıyor. Henüzsı var: “Rötar sayesinde bir hayattan daha fazlasına sahip oluruz. Rötar bugün hayatın kıymetini kavramayı sağlayan, herkesin erişimindeki o ‘başka yerdir.’ Yaşama ‘öteki’ boyutunu kazandırır, o boyut olmazsa rastgele bir şeyi hissetmek mümkün değildir. Rötar öteye, diğer yere açılan bir vakit eğidir. Rötarnin sıklıkla mazeret fonksiyonu görmesi hiç de şaşırtan değil. Rötar her şeyden evvedel mazerettir, sözcüğün Latince kökenine (alius) en yakın manada ‘başka yerdedir. Yaşamın bedeli diğer yerde olabilme yeteneğine bağlıdır. Bununla birlikte geç kalmak, kısa müddetliğine ‘başka yerde’ olmaktır.”

L’Heuillet, gecikmeyi “bozguncu” diye nitelerken şahsa sevinç vede sevinç vederdiğini söylüyor. Üstelik geç kalma korkusunu yenmede bize yardımcı olabileceğini de hatırlatıp “gecikme süreyi hissettirir, gerçeğe tekrar kavuşturur” derken gecikmeyi, ömrü daha düzgün anlamanın yollarından biri olarak görüyor .

Rötarye Övgü, Héléne L’Heuillet, Çeviren: Şehsuvar Aktaş, Yapı Kredi Yayınları, 104 s.

Bir cevap yazın

istanbul escort | beylikdüzü escort | istanbul escort bayan | tesettürlü escort | halkalı escort | kayaşehir escort | şirienevler escort |