Cuma, Mayıs 27Önemli Haberler
Shadow

Kıssaların değil, lisanın peşinde bir ‘Yazar’ın vefatı

“Yeni bir edebiyat lisanı kurmalıyım, vasatı aşmalıyım…” diyor Muharrir. Çoksatan vasat müellif olmak mı yoksa saf edebiyatın peşinde yeni bir lisanın, yeni bir sesin izlerini sürmek, o yeni lisan ve sesle edebiyatta yeni bir şey yapmak mı? “Yazarcılık oynamak, müelliflik sıfatına bürünüp, medyada muharrir diye meşhur olmak isteyenlerle ‘yazar kumaşına sahip olanlar, yaşamak için yazanlar'” ortasına ayrım koyan biri Muharrir. Müellif, bu romanın kahramanı, adalılar onu “Yazar” olarak anıyor daima.

Oya Baydar’ın yeni romanı ‘Yazarlarevi Cinayeti’, Can Yayınları tarafından okurla buluştu. Roman, biraz polisiye tadında babasının vefatının gerisindeki perdeyi evvelce gönülsüz de olsa aralamaya çalışan Ceren üzerinden şekilleniyor. Ceren’in babası Yazar’ın yazma uğruna ailesinden uzaklaşıp kendini adadaki “yazarlarevi” ismini verdiği konutu ve yer olarak ada romanın kurgusunda değerli iki yer. Ada, anakaradan uzaktır. Muharrir da aslında ismine anakara ya da anaakım diyelim uzaktır, adayı seçmesi boşa değildir. Oya Baydar da bir ayağı yıllardır Marmara Adası’nda olan gerçek bir adalı. Adanın ruhu romana sinmiş, yıllardır gelip geçen gerçek muharrirleri, kurulan sofraları, ateşli edebiyat tartışmalarıyla birlikte hem de. Adanın yıllar içindeki değişim ve dönüşümünü Ceren’in anılarından ve romanın anlatıcılarının öykülerinden ve aktardıklarından izleriz.

Oya Baydar’la ‘Yazarlarevi Cinayeti’ni ve günümüz dünyasında edebiyatın metalaşmasını konuştuk.

Sizinle geçen sene sohbet ettiğimizde aslında ‘Yazarlarevi Cinayeti’ne başladığınızı ancak ortaya pandeminin girmesiyle orta verip ’80 Yaş Sıkıntı Vakitler Günlükleri’ni yazdığınızı söylemiştiniz. Verdiğiniz o ortanın size nasıl bir geri dönüşü oldu?

Orta vermem düzgün oldu. Metni tekrar düşünme, kurguyu baştan ele alma fırsatı edindim. En değerlisi de yazmak, müelliflik, edebî yaratım hususlarında ağır bir okuma sürecine girdim. Sabırsızlık etmeyip yazdıklarımızı bir mühlet demlenmeye bırakmanın faydalı olduğunu düşünüyorum.

Pekala bu romanın başlangıcı? Ne götürdü sizi bu romanı yazmaya?

Yaşadığım iki olaydan etkilendim sanırım. Bunlar romanda da yer alıyor aslında. Biri, metro çıkışında rastladığım, “Benim romanım, ben yazdım, müellifinden roman!” diye bağırarak elindeki kitapları satmaya çalışan bir delikanlıydı. İkincisi de bir kıyı kasabasındaki edebiyat günlerinde tanıştığım mahallî bir edebiyat çevresiydi. Edebiyatı, müellifliği, yazma edimini o denli bir ciddiye alıyorlardı ki, çok etkilendim. Ortalarında güzel şairler, müellifler vardı ancak yerelin sonlarını aşamıyorlardı. Buna karşın tutkuyla yazıyor, yazmaktan vazgeçmiyorlardı. Yazmanın bazıları için kitap yayınlamak, ünlü olmak değil hayatına mana kazandırmak olduğunu düşündüm.

‘KURGU, ROMANIN BELKEMİĞİDİR’

Roman içinde taslak da olsa bir roman ve günlükler var. Çok anlatıcılı, çok karakterli bir metin bu. Kurgu ve lisanın işleyişini planladınız mı?

Çok anlatıcı, çok karakter, roman içinde roman, günlükler, notlar, ve gerçek bir yer: Marmara Adası… Sağlam bir kurgu yakalayamasaydım hepsi elimde patlar, dağınık bir metin çıkardı ortaya. Kurgu romanın belkemiğidir, sağlam değilse metin ayakta duramaz. Bu yüzden kurgu ile oldukça uğraştım. Lisana gelince; her biri çok farklı kimlik ve kişilikten çeşitli anlatıcılar olunca lisan daha da kıymet kazanıyor, çeşitlendirmek, karakterle örtüşmesini sağlamak gerekiyor. Bewran’ın lisanıyla Yazar’ın lisanı, Sadu’nun lisanıyla Adalıların lisanı, anlatımı, duygusu tıpkı olmamalıydı. Buna çalıştım. Ne kadar başardım bilmiyorum.

Yazar’ın yani sizin muharrir bir karakter yaratıp yıllarca onu yazması üzerine düşündüm, sizi de dinlemek isterim. Bir muharriri, üstelik romanın kahramanı Yazar’ı yazmak halini nasıl yaşadınız?

Bu mevzuda pek zorlanmadım. Yerli yabancı pek çok muharrir tanıyorum; şahsen yahut yazdıklarıyla. Kendimi de biliyorum. Romandaki Muharrir; tanıdığım, ruh dünyalarını, sorunlarını, hırslarını, zaaflarını, edebiyata yaklaşımlarını âlâ bildiğim çok sayıda müelliften esinlenerek yarattığım bir kahraman. Bu ortada kendimi de sorguladım, kendimle de hesaplaştım. Yazdıklarımı yine değerlendirdim, kiminden mutlu kaldım, kimisinin daha düzgün olabileceğini düşündüm.

Yazarlarevi Cinayeti, Oya Baydar, 360 syf., Can Yayınları, 2022.

Aliço, Sadu, Engin ve Bewran… Bu dört karakterin Yazar’ın kıssasından, varlığından bağımsız kendi geçmişlerinden gelen bir iştirakleri var aslında. Onları biraz sizden dinlemek isterim.

Haklısınız: o dört karakterin ortak noktası “öteki” olmaları. Aliço, Sadu, Bewran temel olarak Dersim ya da daha geniş manada Güneydoğu irtibatlı. Engin ise Adalı olmakla birlikte oralarda yaşananlara tanıklık etmiş, farkındalık geliştirmiş, bu yüzden de kendi yerinde ötekileştirilmiş, yadırganan biri. Aslında öyküleri yaratan ve anlatanlar onlar. Müellif ise kıssaları kaleme alıyor, kurguluyor. Sorun da bundan kaynaklanıyor zati.

Romanın kahramanı Yazar’ın edebiyata ve lisana bakışıyla sizinki ne kadar örtüşüyor, hangi mevzularda hemfikirsiniz karakterinizle?

Edebiyat etrafları, yayın dünyası, “vasat”ın yaygınlığı, vasatı aşma uğraşı hususlarında romanın kahramanı Muharrir üzere düşünüyorum. Yazar’ın lisana bakışını da anlıyorum. O şiirli, büyülü bir lisan yakalamaya çabalıyor. Kim istemez! Ancak zorla olmaz, o lisanın hissine sahip değilseniz özenti, iğreti bir lisan olur.

‘MEDYA TAKVİYESİ, REKLAM, MÜELLİFİN MEDYATİKLİĞİ BİRDEN FAZLA VAKİT METNİN ÖNÜNE GEÇİYOR’

“Günümüzde metin hiçbir şey; reklam, medya, müellifin kendi kıssası her şey” cümlesinin varlığı, bu cümleyi Yazar’a veyahut size kurduran şeyler sizin yazarlığınızın başlangıcından bugüne kadar var mıydı yoksa bunlar vakitle mı oldu?

Edebiyatın metalaşmaya başlamasından, dünya pazarında arz-talep maddesine uygun bir eser olarak sirkülasyona girmesinden beri edebî metin ikinci planda kaldı. Alışılmış genelleştirmemek gerek, dünya edebiyat pazarında çok âlâ metinlerin, üstün edebî yapıtların varlığını yadsımıyorum. Lakin medya dayanağı, reklam, muharririn kişiliği, medyatikliği birden fazla vakit metnin önüne geçiyor. Sanırım 80’ler sonrasında Türkiye edebiyatında da bu süreç yaşandı, yaşanıyor.

Yazmanın doyumunun egonun doyumuna dönüşmesi var. Bu durum da yazmaya dair, beşere dair bir zaaf mı sizce?

Tahminen haksızlık ediyorum lakin insani zaafların yazarlarda sıradan beşerden bile daha baskın olduğunu düşünüyorum bazen. Tam da belirttiğiniz üzere, yazmanın doyumu egonun doyumuna dönüşebiliyor. Ben buna muharririn yabancılaşması, teslim olması diyorum.

”YAZARLAREVİ CİNAYETİ’, YENİ BİR LİSAN LAKİN BENİM ROMANIMIN LİSANI DÜZ VE SADE’

“Yeni bir edebiyat lisanı kurmalıyım, vasatı aşmalıyım” diye düşünüyor Müellif ve hayatının son devrini buna adıyor. Öyküler tükeniyor. Yeni bir lisan, yeni bir ses için aslında her şey… Siz de bu romanda yeni bir lisan, yeni bir ses aradınız mı?

Hayır; ‘Yazarlarevi Cinayeti’ yeni bir lisan, yeni bir ses arayışını anlatıyor ancak benim romanımın lisanı düz ve sade. Tahminen yalnızca Bewran’ın lisanında bir farklılık var ki bu da doğal zira o kendi topraklarının, kendi inancının his lisanıyla anlatıyor her şeyi.

Ceren “Babam nereden, kimden ödünç almıştı aradığı lisanı? Neden bu kadar saplanmıştı bu lisan problemine? Ödüllü, ünlü, otuzdan fazla lisana çevrilmiş müellif neden ihtiyaç duymuştu orijinal bir lisana?” diye soruyor. Ben de buradan hareketle şunu sormak istiyorum: Yeni edebiyat lisanını, vasatı aşma isteğini, yeni sesi bulmak usta bir müellif için mi daha kıymetli yoksa daha yeni genç bir muharrir için mi?

Değerliden çok, hangisi başarabilir, diye sormamız gerek tahminen. Yeni bir ses, yeni bir edebiyat lisanı zorlamayla bulunamaz, bulduğunuzu sandığınızda iğreti kalır, “ödünç dil” olur romanda da anlatıldığı üzere. Genç muharrir o lisana baştan sahipse –ki bizim edebiyatımızda bu türlü genç müellifler var- bu onun avantajıdır. Öte yandan kendi yazdıklarını yürekle irdeleyen, edebiyatı ciddiye alan her usta muharrir da kendini aşmak ister. Ancak oburlarının yapıtlarına, oburlarının kurduğu lisana öykünerek değil kendi stilini mükemmelleştirmeye çalışarak.

Muharrir kimdir, kıssayı anlatan mı kaleme alan mı sorusu beni hayli düşündürdü. Bu romanın muharriri Oya Baydar ne düşünüyor?

Bana nazaran öykü, yani anlatı ile yazı, yani lisan bir bütündür. Diğerlerinin kıssalarını de yazabilirsiniz kuşkusuz. Binlerce yıldır muharrirler birbirlerinden de kendilerine anlatılanlardan da yararlanmışlardır. Aslında tek ve ana bahis insanın trajik macerası değil midir? Problem, kıssayı içselleştirip, kendi kalıbına döküp, kendi lisanıyla anlatabilmekte.

‘SIRADAN OKUR KOLAYI TALEP EDER VE VASAT EDEBİYATI DESTEKLER’

“Çoksatar vasat muharrir olmak” veya “saf edebiyat yazıp az satmak”… Yalnızca iki seçenek mi var?

Bunlar iki uç durum. Dünya edebiyatında da bizde de vasat üstü olup da çok satan âlâ müellifler var kuşkusuz. Lakin sıradan okur kolayı talep eder ve medya-reklam takviyesiyle köpürtülmüş vasat edebiyatı besler. Saf edebiyat yazıp az satmak kimi müellifler için bir tercihtir. Bazıları de okur kitlesinin kolaycılığına ve edebiyat pazarının işleyişine takılır, güzel edebiyatlarına geniş okur kitlesi bulamazlar. Ortada bir durum da var: çoksatar değilsinizdir ancak düzgün edebiyat talep eden bir okur kitleniz vardır. Ya da kült yazarsınızdır. Herkes çok okunmak, çok satmak ister lakin ben kendi hesabıma benim sözümü anlayan, farkındalık yaratabildiğim duygudaş bir okur kitlesini tercih ederim.

Sizce bu roman ve bu romanın ele aldığı husus ve problemler edebiyat, yayın dünyasını kızdırır mı?

Bilmem ki! Lakin bence edebiyat-yayın dünyası romanda lisana getirmeye çalıştığım sıkıntıların farkında. Asıl anlatmak istediğim, her alanda olduğu üzere edebiyat alanında da eşitsizliğin varlığı. Şöyle anlatayım: Mesela siz benimle bir söyleşi yapıyorsunuz, bir mecrada yayımlanacak, tanıtılacak; ancak tahminen daha bedelli bir metinden hiçbir yerde kelam edilmeyecek, gün ışığına çıkamayacak. Tersine, bedelsiz, sabun köpüğü bir kitap, bir roman ve müellifi ardındaki yayınevi ve medya dayanağıyla öne çıkarılacak, parlatılacak. Bu durum beni kendi adıma değil gölgede bırakılanlar ismine rahatsız ediyor. Yapılacak da bir şey yok, biliyorum.

Pekala bu romandan yolun başındaki genç müelliflere ne kalmalı?

Öncelikle, muharrir olarak ünlenmek, tanınmak için değil kendi hayatlarına mana kazandırmak için yazmaları. Sait Faik’in “yazmasam delirecektim” hissini içlerinde hissediyorlarsa yazmayı sürdürmeleri. Bir de sabırsız olmadan lakin sebatla, ısrarla kendi özgün üsluplarını, lisanlarını inşa etmeleri. Metin dışı takviyelere, kendilerini medyada, toplumsal medyada sergilemeye değil, metinlerine güvenmeleri.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

istanbul escort | beylikdüzü escort | istanbul escort bayan | tesettürlü escort | halkalı escort | kayaşehir escort | şirienevler escort |