Cuma, Mayıs 27Önemli Haberler
Shadow

Mahfi Eğilmez yazdı: TL neden kıymet kaybediyor?

İktisatçı Mahfi Eğilmez, liranın dolar karşısındaki kıymet kaybını inceledi. Ferdî web sitesinde yazdığı yazıda kaybın nedenlerini anlatan Eğilmez, “Faiz, enflasyonun nedeni değil sonucudur. Enflasyonun nedeni iktisattaki risk artışlarıdır” sözlerini kullandı. Devalüasyon kavramının yanlış kullanıldığı açıklayan Eğilmez, kaybın nedenlerini iç ve dış olarak ikiye ayırdı.

Eğilmez’in yazısı şöyle:

Yanlış kullanılan bir kavram: Devalüasyon

Son yıllarda pek çok sefer sorup yanıtlamaya çalıştığımız bir soru bu. Tekraren yaptığım bir yanlış kullanım düzeltmesini bir daha yapayım: TL’nin yaşadığı paha kaybının ismi bedel kaybıdır devalüasyon değil. Zira devalüasyon teknik olarak sabit kur rejiminde ve idari bir kararla olur. Devalüasyon olması için kur rejiminin sabit kur rejimi olması gerekir. Meğer biz uzun müddettir dalgalı kur rejiminin içindeyiz. Devalüasyon olması için paranın yabancı paralar karşısında pahasının düşürülmesi için idari bir karar alınması gerekir. Meğer dalgalı kur rejiminde paranın yabancı paralar karşısındaki pahası piyasada oluşan arz ve talebe ve hiçbir idari karar alınmasına gerek kalmaksızın nazaran anlık olarak değişime uğrayabilir. Otuz yıldan fazla müddettir dalgalı kur rejimi içinde olan Türkiye’de bu devirde birkaç devalüasyon da olmadı değil. Mesela 1994 krizinde Türkiye dalgalı kur rejimindeyken devalüasyon yaparak dünya iktisat tarihine geçmişti. Bunu sonraki yıllarda da birkaç kere denedi.

Artık gelelim Türk Lirasının son devirde niye süratle paha kaybettiğine. Bunun iç ve dış nedenleri var.

TL’nin bedel kaybının dış nedenleri

Bir paranın yabancı paralara karşı paha kaybı bazen o paraların değerlenmesinden kaynaklanır. Çoklukla bir ülke parasının dış kıymetinin ölçülmesi dolara karşı yapıldığı için dolara nazaran kıymetlendirme yapılması adet olmuştur. Dolar Endeksi (Doların, Euro, Yen, Sterlin, Kanada Doları, İsveç Kronu ve İsviçre Frangından oluşuyor) Kasım ayı başından bugüne kadar çıkışına devam ederek 94’lerden 96’lara kadar yükseldi. Sırf Euro/Dolar paritesine bakarsak orada da Doların kıymet kazanmasını görebiliriz. Euro/Dolar paritesi son bir ayda 1,16’lardan 1,13’lere geriledi. Buna nazaran Dolar 1 Kasımdan bugüne kadar bu altı para ünitesinin yüklü ortalamasına nazaran yüzde 2,1 oranında, sırf Euro’ya karşı da yüzde 2,4 oranında paha kazanmış bulunuyor.

Dolar başka paralara karşı bedel kazanınca TL’ye karşı da kıymet kazandı. TL’nin 1 Kasımdan (9,54) bugüne (10,73) kadar Dolara karşı kıymet kaybını hesaplayalım (Doların TL’ye karşı kıymet kazanmasını değil de TL’nin Dolara karşı paha kaybetmesini ele aldığımız için hesabı aşağıdaki üzere yapmamız gerekiyor):

1 Kasımda 1 USD = 9,54 TL idi. Buna nazaran 1 TL (1 / 9,54 =) 0,105 USD ediyordu

Bugün 1 USD = 10,73 TL. Buna nazaran 1 TL (1 / 10,73 =) 0,093 USD ediyor.

Bu devirde TL’nin Dolara karşı paha kaybı: 0,105 / 0,093 x 100 = % 11,2 oluyor.

Bunun kabaca 2 – 2,5 puanlık kısmı Doların öteki paralara karşı paha kazanmış olmasından geldiğine nazaran geriye kalan yüzde 9 oranındaki bedel kaybının dışarıyla ilgisinin olmaması gerekir.

TL’nin kıymet kaybının iç nedenleri

TL’nin 1 Kasım ile 18 Kasım ortasındaki 18 günde Dolara karşı yaşadığı yüzde 11,2 oranındaki rekor kıymet kaybının yüzde 2,5’e kadar olan kısmının Doların bütün paralara karşı bedel kazanmasından yani dış olaylardan kaynakladığını saptadık. Artık geriye kaldı yüzde 9 oranındaki paha kaybının nereden kaynaklandığını bulmak. Bu kaybın nedenleri büsbütün iç nedenler. Bunların başında Merkez Bankası’nın, enflasyonun (baz etkisiyle) düşeceğine ait iddialarına dayalı olarak faiz indirimlerine girişmesi yer alıyor. Bu teşebbüse başlanmasından kısa bir müddet sonra enflasyonda düşüş olmadığı ve olmayacağı anlaşılmasına rağmen Merkez Bankası faiz indirimine devam etti Tablo için kaynaklar: TÜİK fiyat endeksleri ve TCMB faiz bilgiler.)

Bu aya gelinceye kadar ‘faiz enflasyonun nedenidir’ telaffuzuyla yetiniliyor ve faizdeki indirimlerin enflasyonu düşürmek için yapıldığı belirtiliyordu. Son bir ayda bu telaffuz devam ettirilmekle birlikte TL’nin yabancı paralar karşısında olağan dışı bir süratle paha kaybetmesinin plan dışı bir durum olmadığını vurgulamak için bu defa ‘cari açığın düşürülmesinin enflasyon problemini çözebilmenin temel taşı olduğu’ vurgulanmaya başlandı. Buna nazaran faizin düşürülmesi enflasyonu çözerken kuru da yükselteceği için ihracatı artıracak, ithalatı düşürecek ve bu yolla cari açık sorunu ve hasebiyle da enflasyon sorunu çözülecekti.

Geçmişte yaşananlara baktığımızda cari açıkla enflasyon ortasındaki bağın sanıldığı kadar güçlü olmadığını, mesela bütçe açığının enflasyon üzerinde daha güçlü tesirleri olduğunu görüyoruz. Türkiye’de son 20 yılda enflasyonun en düşük olduğu yıllar 2010 ve 2012 yıllarıdır (yılsonu enflasyonu sırasıyla yüzde 6,4 ve 6,2 idi.) Bu yıllarda cari açık sırasıyla yüzde 6,2 ve 6,1 üzere yüksek oranlardaydı. Buna karşılık yüzde 0,9 cari fazla verilen 2019 yılında enflasyon yüzde 11,8 olarak gerçekleşmişti. Özetle söylemek gerekirse cari açıkla enflasyon ortasındaki hatta kur ortasındaki münasebet bu sıkıntıyı açıklayacak bir ilgi değildir.

Ödemeler istikrarı hesaplarına baktığımızda ihracatta artış, ithalatta gerileme ve hasebiyle cari açıkta bir düşüş olduğunu görebiliyoruz. Ne var ki bu gerileme ihracatta daha fazla malı daha ucuza satarak ve ithalatta da daha az malı daha değerliye almak üzere bir sonucu da beraberinde getirerek dış ticaret yapımızda hasar yaratıyor.

Bu ay içinde yaşanan bu gelişmelere öteden beri yaşadığımız toplumsal, siyasal ve ekonomik riskleri de eklersek karşımıza TL’nin paha kaybını açıklayan genel tablo çıkıyor.

Sonuç yerine birkaç cümle

Faiz, enflasyonun nedeni değil sonucudur. Enflasyonun nedeni iktisattaki risk artışlarıdır. Bunlar bütçe açığından, cari açığa, izlenen yanlış iktisat siyasetine, risk artırıcı telaffuz ve açıklamalara, toplumsal ve siyasal hayatta geriye gidiş ataklarına, komşularla ve öbür ülkelerle bağlantılara, dış siyasetteki gelişmelere kadar pek çok nedeni kapsar. Risklerdeki artış, iktisatta beklentileri bozar. Bu bozulma yabancı yatırımcıların beklentileri kadar yerli yatırımcıların da beklentilerini bozar. Bu bozulmaların sonucunda TL kıymet kaybeder. TL’deki kıymet kaybı ithal girdi maliyetlerini ve dış borçların TL karşılığını yükselterek üretim maliyetlerini yükseltir. O da sonunda fiyatların yükselmesine ve enflasyona yol açar.

Özetle söylemek gerekirse Türkiye, son yıllarda yapılması gereken ekonomik atakların tam karşıtını yaparak iktisadın daha da bozulmasına yol açmıştır.

Enflasyonun yükselerek devam ettiği bir ortamda faizlerin düşürülmesinden yalnızca bankalar çıkarlı çıkar (bu mevzudaki yazım için bkz: https://www.mahfiegilmez.com/2016/08/bankalar-faiz-dustugunde-mi-kazanrlar.html)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

istanbul escort | beylikdüzü escort | istanbul escort bayan | tesettürlü escort | halkalı escort | kayaşehir escort | şirienevler escort |