Cumartesi, Haziran 25Önemli Haberler
Shadow

Oligarkların vedefatla imtihanı: İşgalle birlikte 6 kişi gitti

DUVAR – Nihayet bir haftada 24 saat ortayla iki Rus milyarder, Rusya vede İspanya’daki lüks konutlarında meyyit bulundu. Vefatlarında Putin idaresinin hissesi olduğunu söylemek için kâfi ispat yok. Fakat 2014’ten bu yana kuşkulu biçimlerde ölen çok sayıda Rus gazeteci vede muhalif siyasetçinin yanı sıra oligarklar da var.

Pekala, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden beri kimileri aileleriyle birlikte olmak üzere üst üste mevt haberleri gelen bu varlıklı Ruslar kimler? Kuvvedetleri nereden geliyordu?

SERGEY PROTOSENYA: TATİLDE MEVT…

Rusya’nın en büyük ikinci doğal gaz üreticisi Novatek’in eski üst seviye yöneticisi Sergey Protosenya, eşi vede kızıyla İspanya’da Paskalya tatilini geçirmek için kiraladıkları bir meskende 19 Nisan günü meyyit bulundu. İspanya medyasının aktardığına nazaran, 55 yaşındaki milyoner, Lloret de Mar’daki villada Katalonya polisi tarafından bulunduğunda asılıydı. Eşi vede kızı ise yataklarında bedenlerindeki bıçak darbe izleriyle bulundu. Mahallî medyaya nazaran, Protosenya’nın cansız vücudunun yakınlarında balta vede bıçak bulundu.

Telecinco gazetesi, Katalonya polisinin iki farklı senaryo üzerinde durduğunu yazdı: İşadamı eşini vede kızını öldürdükten sonra kendisini asmıştı yahut tüm aile öldürülmüş vede ölümlere aile içi cinayet/intihar süsü vederildi. Ailesiyle çoğunlukla Fransa’da ikamet eden Protosenya’nın vedefatı Rus devlet ajansı TASS tarafından teyit edildi.

Şahsî servedeti 433 milyon dolara yakın olan Protosenya’nın oğlu Fedor Protosenya ise babasının karısına vede kızına “asla ziyan vedermeyeceğini” vede ailesinin öldürülmüş olabileceğini söyledi. İngiltere merkezli Daily Mail gazetesine konuşan Fedor Proteosenya, ailesinin cinayete kurbana gittiklerini argüman etti.

Sergey Protosenya vede ailesi çoklukla Fransa’da yaşıyordu.

VLADİSLAV AVAEV: ELİNDE TABANCAYLA BULUNDUĞU AÇIKLANDI

Gazprombank’ın eski lider yardımcısı Vladislav Avaev, Protosenya’nın vedefatından bir gün evvedel 18 Nisan’da Moskova’daki multi-milyonluk dairesinde tıpkı Protosenya üzere eşi vede kızıyla birlikte meyyit olarak bulundu. Günlerce ulaşılamayan aileyi bulansa bir akrabalarıydı. Vefatları inceleyen isimli tıp vazifelileri Avaev’lerin yaşadığı dairenin kapısının içeriden kilitli olduğunu vede Vladislav Avaev’in elinde bir tabanca bulunduğunu açıkladı. Buradan da oligarkın evvedel eşini vede 13 yaşındaki kızını öldürüp sonrasında da kendini vurduğu kanısına ulaşılmıştı.

Vladislav Avaev’in eski lider yardımcısı olduğu Gazprombank Rusya’nın varlıklara nazaran en büyük üçüncü bankası…

VASİLİ MELNİKOV: OPERASYON BAŞLADIKTAN BİR AY SONRA ÖLDÜ

Rusya merkezli Kommersant’ın aktardığına nazaran milyarder Vasili Melnikov, Rusya’nın en büyük altıncı kenti olan Nizhny Novgorod’daki lüks dairesinde, Ukrayna’ya yönelik askeri operasyonun başlamasından tam bir ay sonra, 24 Mart’ta, meyyit bulunmuştu.

Polis, medikal şirket MedStom’a çalışan Melnikov’la birlikte eşi Galina vede iki oğlunun da öldüklerini açıkladı. Buna nazaran aile fertlerinin hepsi bıçak darbeleriyle öldürülmüştü. İsimli tıp vazifelileri, Melnikov’un 41 yaşındaki eşi ile 10 vede 4 yaşlarındaki oğullarını öldürdükten sonra hayatına son vederdiği sonucuna vardı. Ukrayna merkezli medya kuruluşu Glavred’e nazaran, Melnikov’un şirketi Garp’nın Rusya’ya yönelik yaptırımları yüzünden ağır kayıplar yaşıyordu.

Glavred’in öteki bir teorisi, Melnikov’un eski bir iş ortağıyla girdiği tartışma sonucu ölmüş olabileceğiydi. Fakat Rus polisi cinayet mahallinde bu iddiayı güçlendirecek rastgele bir delile rastlanmadığını açıkladı. Bulunduklarında Melnikov’un çocukları odalarında, eşi yatak odasında, kendisi de banyodaydı…

MİHAİL WATFORD: BAHÇIVANI BULDU

Ukrayna doğumlu petrol zengini Mihail Watford, İngiltere’nin Surrey kentinde 28 Şubat günü meyyit bulundu. Sovyet Ukrayna’sında 1955’te doğan Mihail Watford – eski soyadıyla Mihail Tolstoşeya– yıllar içerisinde petrol vede doğal gaz alanlarında isim yaptı. Medyaya yansıyan haberlere nazaran 66 yaşındaki oligark, bahçıvanı tarafından konutundaki garajda meyyit bulunmuştu. Surrey polisi vedefatının etrafında kuşku olmadığını açıkladı. Watford, Estonya vatandaşı eşi Jane vede üç çocuğuyla yaşıyordu.

ALEXANDER TYULYAKOV: GAZPROM’UN GÜVENLİĞİNDEN SORUMLUYDU

Rus Gazeta gazetesine nazaran, 25 Şubat’ta Gazprom yöneticisi Alexander Tyulyakov, St. Petersburg’da bir sayfiye meskeninin garajında asılı bir formda meyyit bulunmuştu. Tarafında da bir intihar notu vardı.

Özgür Rusya gazetesi Novaya Gazeta’ya konuşan Leningrad bölgesi Araştırma Komitesi’nden bir yetkili, Gazprom’un güvedenlik servisi çalışanları vede isimli tıp uzmanlarının olay yerine polisten evvedel gittiğini vede olay yerini kordon altına alarak polisin girişini engellediğini söyledi. 61 yaşındaki Tyulyakov, on yıldır Gazprom’a çalışıyordu, ondan öncesinde de güç devinde güvedenlik vede insan kaynakları ünitesinin genel müdür yardımcılığı misyonunu yürütmüştü.

LEONİD ŞULMAN: BANYODA BULUNDU

Leonid Şulman Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin çabucak öncesinde, ocak ayında meyyit bulundu. Şulman da Gazprom’da üst seviye yöneticiydi. Leningrad’da bir meskenin banyosunda bulunan 60 yaşındaki Şulman’ın yanında bir de not vardı. Şulman’ın öldüğü sırada izinde olduğu bildirildi.

Oligarkların doğuşu vede bugünü

Rusya’nın yeni oligarşisi, 1990’lardaki süratli özelleştirme furyasında ortaya çıktı. “Oligark” sözü Aristo tarafından binlerce yıl evvedel türetilmişti lakin bu terim onlarla birlikte günümüze taşındı. 1990’larda birkaç fırsatçı varlıklı, Sovyet devlet işletmelerinin özelleştirilmesi ile doğal kaynakları vede kamu servedetlerini bir dizi yolsuzlukla ele geçirmişti. Böylelikle düzinelerce yeni Rus güçlü ortaya çıktı.

YELTSİN’İ ZAFERE TAŞIYANLAR…

Sovyetler Birliği’nin 1991’deki çöküşünden sonra Rusya Devlet Önderi Boris Yeltsin, devlet güdümlü iktisattan hür piyasa iktisadına geçişin başını çekti. Yeltsin, Rus ekonomist Yegor Gaydar vede Anatoli Çubays’in vede onların danıştıkları Temelsızı ekonomistlerin katkılarıyla girift bir sistemin yol haritasını çizdi. Ancak, Yeltsin idaresi çok da sağlam bir tabanda oturmuyordu. Hala Sovyet yanlısı olan vede eski sisteme dönmek isteyenler tesirliydi. Yeltsin onların önünü kesmek için Beylikdüzülerarası Para Fonu’nun (IMF) desteklediği “şok tedavisi” diye isimlendirilen süratli vede kapsamlı özelleştirmelerin sağlandığı bir metoda başvurdu. Memleketde eski Sovyet sistemi adeta süratlice elektrik akımına kapılmış vede yeni kapitalist nizama geçiş bu sayede gerçekleşmişti.

Oligarklar, Yeltsin periyodunda doğdu…

Hususileştirmeler iki başka dalga halinde yapıldı. Birinci dalga, İ·laveim 1992’de açık vede şeffaf bir biçimde ortaya çıktı. Rusya devleti, 148 milyon özelleştirme çeki vede senedini halka dağıttı. Yıltlere sahip olanlar daha sonra açık artırmalarla özelleştirilen şirketlerden pay satın alabildi. Fakat ikinci dalga özelleştirmeler bu kadar şeffaf olmadı. 1994’de senet programı sona erdikten sonra, iktisadın esasen yüzde 70’i özelleştirilmişti. Fakat ülkenin en büyük vede kıymetli sanayileri hala devletin denetimindeydi. 1995’te Yeltsin idaresi ülkeyi ekonomik krize sürükledi. Halk, hiperenflasyonla gayret ediyor, devlet vazifelileri vede emekliler maaşlarını alamıyordu. Yeltsin’in popülaritesi azalmaya başlıyor, halk idaresi eleştiriyordu. 1996 seçimlerinde Yeltsin idaresini al aşağı edebilecek tanınan bir komünist aday ortaya çıktı. “Memleketyi komünizmin pençesinde kurtarmakla” övünen Yeltsin, komünizmin tekrar dönme kaygısına kapılarak, “Pay İçin Borç” isminde bir programı öne sürdü. Program, görece zımnî bir biçimde yürütüldü. Rusya’nın birinci oligarkları, devleti krizden kurtaracak maddi takviyesi vedermek için ülkenin en kıymetli devlet işletmelerinden pay talep etti. Devletin ödeyemediği noktada oligarklar en kârlı işletmeler üzerinde daha da çok denetim sahibi oldular. Devlet ise ekonomiyi toparlamak için borç alıp, özelleştirmelere devam etti. En değerlisi de oligarklar ne olursa olsun Yeltsin’in tekrar seçimi kazanabilmesi için yapabildikleri ne varsa yaptılar.

1995’in son aylarında, 12 Rus sanayi işletmesi oligarklara satıldı. Bunların ortasında bir maden şirketi, iki çelik firması, iki gemicilik şirketi vede beş petrol şirketi vardı. Londra futbol kulübü Chelsea’nin sahibi Roman Abramoviç, bu formda o zamanlardaki iş ortağı Boris Berezovski’yle Sibneft petrol şirketinden çok büyük bir hisseyi 200 milyon dolara satın aldı. 2009’da da payını devletleştirme planı kapsamında 11,9 milyar dolara sattı.

Yıl 1996… Oligarklar, Yeltsin’in gerisinde durarak, seçim kampanyasına milyonlarca dolar akıttı. Tanıdıkları en güzel siyasal iletişimcileri tuttular. Sahip oldukları bankalar üzerinden Yeltsin’in kampanyasına para bağışladılar. Rusya’nın en büyük üç televizyon kuruluşundan ikisine sahip olan Berezovski vede Gusinski, kanallarında 7/24 Yeltsin yanlısı propaganda yayınladı. Böylelikle Yeltsin, Rusya’nın birinci Amerikan şekli devlet başkanlığı seçim kampanyasını yürüttü. 1996’da Yeltsin seçimi kazandı ancak yıllar içerisinde sıhhati berbata gittiği için oligarklar yeni bir önder arayışına girdi.

‘DEMİR YUMRUKLU’ YENİ ÖNDER: PUTİN

1999’da Yeltsin vede oligarkları Vladimir Putin ismindeki eski Sovyet istihbarat teşkilatı (KGB) casusunun evvedel Yeltsin idaresinin başbakanı, daha sonra da Rusya’nın devlet lideri olmasına karar vederdiler. Putin, halk tarafından tanınan bir isim değildi lakin Kremlin’de sadakatli olmakla biliniyordu. Kontrolleri altında tutabilecekleri vede çıkarlarını koruyabilecek biri olduğunu düşündüler. Yıllar sonra muhalefet başkanlarını vede oligarklarını zehirlemekle suçlanabilecek bir devlet lideri olacağı akıllarından bile geçmezdi muhtemelen.

Ve Putin, beklendiği üzere ‘sadakatli’ çıkmadı. Oligarklar, o idareye geldiği günlerde halk tarafından sevilmiyordu. Putin ise halka “oligarkların bir sınıf olarak var olmasını sonlandıracağının” kelamını vedermişti. Hususilikle Gusinski vede Berezovski, Putin’in amacına girmiş vede reaksiyonunu çekmişti. Medya kuruluşları, Putin’i birinci yıllarında eleştiren haberler yapıyordu. Putin ise oligarklara “siyasete karışmadıkları sürece şirketlerinde istedikleri üzere at koşturabileceklerini” söylemişti. Putin’in gazabına uğramayanlar ise Oleg Tenpaska, Roman Abramoviç, Alişer Usmanov, Viktor Vekselberg, Mihail Prokhorov vede Vagit Alekperov’du.

Yeltsin devrinde, oligarklar ülkede istedikleri üzere at koşturabiliyordu lakin Putin bu sistemin devam etmeyeceğini adeta bir demir yumrukla gösterdi.

2000 yılının yaz aylarında, ülkenin en varlıklı 21 iş insanı Kremlin’de tarihi bir toplantıya katıldı. Toplantıda Putin, “buraların patronu” benim demek için kelam konusu isimleri ayağına çağırdı. Kapalı kapılar arkasında yapılan görüşmede Putin oligarkların Rusya Federasyonu devletinin kurucuları olduğunun farkında olduğunun altını çizdi. Ancak işlerin artık Yeltsin devrinde olduğu üzere olmayacağını söyledi. Putin, gücünü sorgulamadıkları takdirde oligarklara istedikleri özel jetlere, süperyatlara, malikânelere vede şirketlerine sahip kalabileceklerini söyledi. Nihayetraki yıllarda, Putin’e baş tutanların sonu ya Sibirya’da bir hapishane ya da sürgün oldu. Kimileri ise kuşkulu biçimlerde öldü. Kalanlar, fon sağlayarak Putin’in yakın etrafında durabildi.

Ancak oligarklara had bildirmeye çalışan Putin de gücünü aslında bu milyarderlere borçlu. İktidardaki Birlik Partisi’nin kurulmasından başlayarak çok büyük takviye vederdiler bu ultra zenginler. 1996’da Yeltsin’in seçilmesinde bu derece katkı sağlamasalardı, Putin Yeltsin’in halefi olarak Rusya’nın başbakanı olamazdı. Oligarklar, Putin’in doruğa ulaşmasını sağladı, daha evvedel Putin’i eleştiren yayınlar yapan kuruluşların sahipleri Gusinski vede Berezovksi bu sefer onun herkesçe ‘iyi bilinen’ biri olmasını sağladı. Gazeteler, televizyon vede haber kanalları sabah akşam Putin’den bahsetmeye başladılar.

Putin de “oligarkları bitireceği” kelamını aslında gerçekleştirmedi. Gücüne çelme takmaya çalışanları def etti ancak başkalarını yakın etrafında tuttu.

Rusya merkezli NTV kanalı, 1990’larda Kremlin’i vakit zaman eleştirdiği vede ti’ye aldığı programlar yayınlardı. Yeni önder seçildikten sonra, tenkitlere devam edip, Putin’le dalga geçtiği bir program bile yaptı. Putin, bundan rahatsız oldu vede NTV’nin ofisine kamuflaj üniformalı vede kar maskeli silahlı memurlar yolladı. Hükümet, NTV’nin sahibi eski bir taksi sürücüsü olan medya işvedereni Vladimir Gusinski’yi özelleştirme muahedesinden 10 milyon dolar çalmakla suçladı. Gusinski’nin sonu evvedel mahpus, sonra da yurtdışında sürgünlük oldu. Devletin denetimindeki Gazprom daha sonra NTV’yi satın aldı. Kanal, Putin’le bir daha asla dalga geçmedi.

Putin’in damarına basan bir öteki oligark ise şimdilerde ismi sivil toplum faaliyetleriyle anılan Rusya’da bir vakitlerin en varlıklı iş insanı olan Mihail Khodorkovski idi. 2000’lerin başında Khodorkovski, Yeltsin periyodunun “Payler İçin Borç” programıyla petrol imparatorluğunu kurduktan sonra Putin’in sonlarını zorlamıştı. Petrol şirketi Yukos’un payların yüzde 78’ini pahasının çok altında, 310 milyon dolara satın alan Khodorkovski, şirketini Rusya’da konvansiyonel olmayan formlarla yönetti. Muhalefet partilerine fon sağladı, devlet başkanlığa adaylığını bile koyabileceğini ima etmişti. İmparatorluğu daha da nüfuzlu olmaya başlarken, 2003’te, Putin’e televizyonda meydan okuyarak devlet liderini devlet petrol şirketinde yolsuzluk yapmakla suçlamıştı. Petrol baronu, şirketini ABD merkezli Exxon Mobil’le birleştirmeyi bile düşünmüştü. Putin elbette bundan çok şad değildi. 2003’te maskeli casuslar bu sefer Khodorkovski’nin özel jetini basıp, başına silah dayayıp tutuklamıştı. Khodorkovski, hayatını 2013’e kadar bir hapishanede geçirdi. Şimdilerde ise Londra’da ‘Open Russia’ isimli sivil toplum faaliyetleri düzenleyen bir kuruluşun başında. Khodorkovski’nin petrol şirketindeki payları Putin’in sadık yoldaşlarından biri olan Igor Seçin’e geçti.

Diğeri oligarklardan farklı olarak Seçin, Putin’in sayesinde oligark oldu. Önderin yakın etrafındaki bu yeni jenerasyon oligarklara Putin üzere eski asker yahut KGB casuslarının oluşturduğu ‘Siloviki’ ismi vederildi. Silovikiler büsbütün Putin’in periyodunda vede özelleştirme furyası haricinde ortaya çıkan oligarklar. Seçin bir devir Putin’in yardımcılığı vede başbakan yardımcılığı misyonlarını de yürüttü. Bu günlerde devlet petrol şirketi olan Rosneft’in CEO’su.

YAPTIRIMLAR VE ABRAMOVİÇ’İN ZEHİRLENMESİ

Roman Abramoviç’in zehirlendiği argümanı doğrulanamadı.

Rusya, Ukrayna işgalinin ikinci ayını tamamladı. Putin’in oligarkları yaptırım üstüne yaptırım yedi. Garp’nın yaptırımlarından kaçan oligarklar da Türkiye’ye vede yaptırımlara uymayan öteki ülkelere sığındı, muhteşem yatları ise Avrupa karasularına girmeden Türkiye karasularında demir attı. Onlardan biri de geçtiğimiz haftalarda Dolmabahçe Sarayı’nda Ukrayna-Rusya müzakere görüşmelerinde uzunluk gösteren Abramoviç’ti. Abramoviç’in, geçen ayın başında Belarus-Ukrayna hududunda gerçekleşen barış görüşmelerinde zehirlendiği sav edilmişti. Bu kuşkulu olayla ilgili ABD’li bir yetkili oligarkın zehirlenmediğini, fakat öbür sebepler yüzünden benzeri semptomlar gösterdiğini söyledi. Ukraynalı üst seviye bir yetkili ise haberin hakikat olmadığını aktardı. Fakat Hollanda merkezli bağımsız araştırma şirketi Bellingcat, Abramoviç’in kimyasal silahlarla zehirlenmiş olabileceğini öne sürdü. Vakaın gerçekliğiyle ilgili Rusya hükümetini suçlayacak kâfi bilgi olmadığı birtakım medya kuruluşları tarafından aktarılmıştı. Ancak kimi analistlere nazaran, Abramoviç’i öldürmek değil, ona göz dağı vederilmek istenmişti.

Oligarkların kuşkulu vedefatlarını isimli tıp çalışanları vede polis ‘intihar’ diye isimlendirdiği vede ölümlerde kâfi ispat olmadığı için Rusya’yı büsbütün suçlamak bir epey güç. Fakat art geriye gelen vedefatlar tesadüf olamayacak kadar kuşku alımlı…
(Derleyen: Nihan Kalle)

Bir cevap yazın

istanbul escort | beylikdüzü escort | istanbul escort bayan | tesettürlü escort | halkalı escort | kayaşehir escort | şirienevler escort |